Nghiên cứu và tìm việc làm đúng chuyên ngành

Nông Nghiệp

VietGAP và GlobalGAP khác nhau thế nào với người làm trang trại

Câu tôi nghe nhiều nhất từ chủ trang trại khi bàn chuyện chứng nhận là “GlobalGAP là VietGAP bản xịn”. Cách nói đó không sai hẳn. Nhưng nó làm người ta nghĩ rằng hai thứ nằm trên cùng một cái thang, cứ leo từ bậc dưới lên bậc trên là xong, trong khi thật ra chúng được làm ra cho hai nhóm người mua khác nhau. Hiểu nhầm chỗ này, nhiều trại bỏ khá nhiều tiền cho một tấm giấy mà khách hàng của họ không cần.

Điểm khác đầu tiên nằm ở người mua

VietGAP là bộ tiêu chuẩn quốc gia về thực hành nông nghiệp tốt của Việt Nam, phần dành cho trồng trọt nằm trong bộ TCVN 11892. Nó được dùng nhiều nhất cho thị trường trong nước: siêu thị, chuỗi cửa hàng thực phẩm sạch, bếp ăn tập thể, các chương trình hỗ trợ của địa phương. Khi một đơn vị thu mua trong nước nói “cần có VietGAP”, họ muốn biết trang trại có ghi chép, có kiểm soát đầu vào, có truy được nguồn gốc ở mức cơ bản.

GlobalGAP (cách viết chính thức là GLOBALG.A.P.) là bộ tiêu chuẩn tư nhân quốc tế, xuất phát từ yêu cầu của các nhà bán lẻ châu Âu. Bộ tiêu chuẩn dành cho trang trại của họ tên là Integrated Farm Assurance, gọi tắt là IFA, phiên bản đang áp dụng là v6 với hai bản Smart và GFS. Bản GFS được Sáng kiến An toàn Thực phẩm Toàn cầu (GFSI) công nhận. Người hỏi bạn có GlobalGAP thường là nhà nhập khẩu hoặc công ty xuất khẩu đang có đơn hàng đi các thị trường khó tính.

Vì vậy câu đầu tiên tôi luôn hỏi lại chủ trại là: ai đang đòi bạn tấm giấy này? Nếu chưa có người mua cụ thể nào đòi GlobalGAP, theo tôi chưa nên làm. Chi phí đánh giá, chi phí tư vấn, công sức duy trì hồ sơ mỗi năm không nhỏ, và giấy chứng nhận chỉ có giá trị khi có người chịu trả thêm cho nó.

Phạm vi kiểm soát rộng hẹp khác nhau

Cả hai cùng xoay quanh những thứ quen thuộc: đánh giá rủi ro vùng trồng, nguồn nước, giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, thu hoạch, sơ chế, ghi chép và truy xuất. Nếu đã làm VietGAP nghiêm túc thì khi chuyển sang GlobalGAP, bạn không bắt đầu từ số không.

Nhưng GlobalGAP đi sâu hơn ở nhiều mảng. Phần an toàn và phúc lợi người lao động được kiểm kỹ hơn: huấn luyện, đồ bảo hộ, nơi rửa tay, nhà vệ sinh, quy trình sơ cứu. Phần môi trường cũng rộng hơn, có các yêu cầu về quản lý nước, đất, đa dạng sinh học, xử lý chất thải. Có thêm mô-đun bổ sung riêng cho vấn đề xã hội nếu người mua yêu cầu.

Một chỗ khác rất thực tế là dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Với VietGAP, bạn chủ yếu bám theo danh mục thuốc được phép sử dụng ở Việt Nam và mức giới hạn dư lượng trong nước. Với hàng xuất khẩu theo GlobalGAP, bạn phải tính theo mức giới hạn của nước nhập khẩu, mà có hoạt chất được phép ở mình nhưng lại bị siết chặt hoặc không chấp nhận ở thị trường kia. Người làm kỹ sư trồng trọt ở vùng nguyên liệu xuất khẩu mất khá nhiều thời gian cho đúng chuyện này: rà lại danh sách thuốc nông hộ được dùng sao cho hợp với từng thị trường.


Cách đánh giá và giữ chứng nhận

VietGAP do các tổ chức chứng nhận trong nước được phép thực hiện. Trang trại hoặc tổ hợp tác nộp hồ sơ, đoàn đánh giá xuống kiểm tra thực tế, lấy mẫu nếu cần, rồi cấp giấy có thời hạn, trong thời hạn đó có các đợt giám sát. Bộ tiêu chuẩn cho trồng trọt vừa được soát xét bản mới trong năm nay, theo hướng chặt hơn về truy xuất. Trước khi làm hồ sơ, bạn nên hỏi thẳng tổ chức chứng nhận xem họ đang đánh giá theo phiên bản nào để chuẩn bị cho khớp.

GlobalGAP do các tổ chức chứng nhận được GLOBALG.A.P. phê duyệt thực hiện, nhiều đơn vị là chi nhánh của các tập đoàn kiểm định quốc tế. Chứng nhận phải đánh giá lại hằng năm. Mỗi nhà sản xuất có một mã số GGN để người mua tra cứu. Bộ câu hỏi kiểm soát dài, hồ sơ nhiều khi phải có bản tiếng Anh, và đánh giá viên thường hỏi rất kỹ về bằng chứng: không chỉ “có quy trình không” mà “cho tôi xem ghi chép hôm thứ Ba tuần trước”.

Cả hai đều có hình thức chứng nhận cho từng trang trại riêng lẻ và cho nhóm nông hộ. Ở mình, nhiều vùng trồng chọn hình thức nhóm vì chi phí chia ra cho mỗi hộ nhẹ hơn. Đổi lại, nhóm phải có hệ thống quản lý nội bộ, có người kiểm tra nội bộ từng hộ, và một hộ làm sai có thể kéo cả nhóm bị treo chứng nhận. Người giữ vai trò kiểm tra nội bộ đó thường là kỹ sư của doanh nghiệp hoặc của hợp tác xã.

Hồ sơ, phần mà ai cũng than

Tôi nói thật: phần cây trồng, nông dân giỏi làm tốt hơn nhiều kỹ sư. Phần hồ sơ thì ngược lại. Đây là nơi đa số trang trại vấp, dù là VietGAP hay GlobalGAP.

Nhật ký phải ghi đúng lúc, không phải ghi bù cuối tháng. Đánh giá viên có kinh nghiệm nhìn là biết trang nào ghi bù: cùng một màu mực, cùng một nét chữ cho ba mươi ngày. Ngày phun thuốc phải khớp với ngày xuất kho thuốc, liều phun phải khớp với diện tích, ngày thu hoạch phải cách ngày phun đủ thời gian cách ly. Hóa đơn mua phân, mua thuốc phải giữ. Kết quả phân tích mẫu đất, nước, sản phẩm phải lưu.

Với GlobalGAP, khối lượng này nhân lên. Thêm hồ sơ đào tạo người lao động, biên bản đánh giá rủi ro, kế hoạch quản lý môi trường, quy trình xử lý khiếu nại, quy trình thu hồi sản phẩm. Tôi đã thấy trại có tới mấy chồng bìa còng chỉ cho một vụ.

Lời khuyên của tôi cho trại nhỏ: chọn một cách ghi đơn giản mà người làm thật sự dùng hằng ngày, sổ giấy cũng được, ứng dụng trên điện thoại cũng được, miễn là ghi ngay tại ruộng. Một hệ thống phức tạp mà không ai ghi thì tệ hơn một cuốn sổ đơn giản được ghi đều.

Vậy nên bắt đầu từ cái nào

Nếu bạn bán chủ yếu trong nước, VietGAP là đủ, và làm cho thật thì nó đã thay đổi cách vận hành trang trại khá nhiều. Nếu bạn đang có hoặc sắp có hợp đồng xuất khẩu với người mua yêu cầu GlobalGAP, hãy hỏi kỹ họ cần bản nào, phạm vi sản phẩm nào, có kèm mô-đun bổ sung không, rồi mới tìm tổ chức chứng nhận.

Còn nếu bạn là người đi làm, đang học nông nghiệp và muốn biết nên trau dồi gì, thì kinh nghiệm làm hồ sơ chứng nhận là thứ rất dễ được hỏi đến khi đi phỏng vấn ở doanh nghiệp có vùng nguyên liệu. Biết đọc một checklist GlobalGAP bằng tiếng Anh và giải thích được nó cho nông dân bằng tiếng Việt là kỹ năng không nhiều người có.

Tiêu chuẩn và quy định chứng nhận có thể được cập nhật; hãy kiểm tra phiên bản đang áp dụng với tổ chức chứng nhận trước khi chuẩn bị hồ sơ.