Kỹ sư bảo vệ thực vật trong một ngày đi đồng làm những việc gì

Người ngoài hay nghĩ kỹ sư bảo vệ thực vật là người đi kê đơn thuốc cho cây. Ruộng bị sâu, gọi kỹ sư tới, kỹ sư chỉ chai thuốc, xong. Tôi hiểu vì sao người ta nghĩ vậy, vì một phần nghề này đúng là gắn với thuốc. Nhưng nếu hỏi tôi việc nào chiếm nhiều thời gian nhất trong một ngày đi đồng, câu trả lời là đếm, nhìn và ghi. Còn việc nào khó nhất thì là khuyên người ta đừng phun.

Bài này tôi kể theo một ngày đi đồng ở vùng lúa và rau màu, kiểu ngày mà người mới vào nghề sẽ gặp nhiều nhất. Mỗi nơi một khác, nhưng khung thì khá giống nhau.

Trước khi ra ruộng

Đọc thời tiết và bản tin sâu bệnh

Việc đầu tiên trong ngày không diễn ra ở ruộng mà trên điện thoại. Tôi xem dự báo mưa, nhiệt độ, độ ẩm mấy ngày tới, rồi đọc thông báo tình hình sinh vật gây hại mà cơ quan chuyên môn ở tỉnh hoặc huyện gửi ra theo định kỳ. Những bản tin này thường nói rầy nâu đang ở tuổi mấy, đợt rầy cám sắp nở, đạo ôn lá có nguy cơ tăng sau mấy ngày âm u. Đọc trước thì ra ruộng biết phải nhìn vào đâu.

Sau đó là kiểm tra đồ nghề. Kính lúp cầm tay, khay trắng để đập rầy, túi zip và bút lông để lấy mẫu, sổ ghi chép (hoặc ứng dụng trên điện thoại nếu công ty có), thước dây, ủng, nón. Cái khay trắng nghe đơn giản nhưng quên nó là coi như mất nửa buổi.

Biết hôm nay đi điểm nào

Đi đồng không phải đi lang thang. Thường có các điểm điều tra cố định, đi theo lịch tuần, cộng thêm các điểm bà con báo có vấn đề. Ở điểm cố định, người ta điều tra theo cách lặp lại để số liệu tuần này so được với tuần trước. Đây là thứ sinh viên hay coi nhẹ. Một lần đếm rầy không nói lên nhiều. Mười lần đếm cùng một chỗ, cùng một cách, mới cho thấy mật độ đang lên hay xuống.

Ở ngoài ruộng

Đếm và soi

Ở ruộng lúa, tôi đi theo đường chéo, dừng ở các điểm, nghiêng khay vào gốc lúa rồi đập nhẹ cho rầy rơi xuống để đếm. Ghi số rầy, ước lượng tuổi rầy, nhìn có thiên địch như nhện, bọ xít mù xanh hay không. Với rau màu thì soi mặt dưới lá tìm bọ phấn, bọ trĩ, nhện đỏ, trứng sâu. Bẫy dính màu vàng treo trong ruộng cũng được kiểm, đếm côn trùng dính, thay bẫy khi đã kín.

Phần này chậm và lặp. Có hôm nắng gắt, đến điểm thứ tám là mắt bắt đầu hoa. Nhưng tôi vẫn nói với người mới rằng đừng ước chừng. Ghi “nhiều” thay vì ghi con số là cách nhanh nhất để báo cáo của bạn trở nên vô dụng.

Phân biệt cái gì đang thật sự xảy ra

Đây là phần thú vị nhất của nghề, cũng là phần đòi hỏi kinh nghiệm nhất. Lá vàng có thể do bệnh, do thiếu đạm, do ngộ độc phèn, do ngập úng, do thuốc cỏ phun ở ruộng bên cạnh bay sang. Vết cháy trên lá có thể là bạc lá vi khuẩn, cũng có thể là cháy do phun thuốc lúc trưa nắng. Nhìn một lá thì dễ nhầm. Nhìn cả ruộng, xem vết bệnh phân bố theo hướng nào, có theo luống nước hay theo hướng gió, có tập trung ở bờ hay giữa ruộng, mới đoán gần đúng.

Trường hợp không chắc, tôi lấy mẫu. Cây bị nghi bệnh được nhổ cả rễ, gói giấy ẩm, cho vào túi, ghi ngày, ghi vị trí, gửi về phòng thí nghiệm hoặc nhờ đồng nghiệp có kinh nghiệm xem. Không xấu hổ khi nói “tôi chưa chắc”. Xấu hổ là khuyên sai rồi cố cãi.

Ai đang cân nhắc theo nghề kỹ sư nông nghiệp nói chung thì nên biết phần chẩn đoán này là thứ được đánh giá cao ở gần như mọi vị trí, không riêng bảo vệ thực vật.

Nói chuyện với nông dân

Ra ruộng thì gặp chủ ruộng. Họ hỏi rất thẳng: “Có phải phun không?” Và câu trả lời của tôi nhiều khi là chưa.

Thuyết phục một người đã quen phun định kỳ rằng ruộng mình chưa tới ngưỡng phải xử lý là việc khó hơn mọi bài kiểm tra ở trường. Người ta sợ mất mùa, mà sợ thì phun cho yên tâm. Tôi thường không giảng giải về quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) theo kiểu sách vở. Tôi chỉ cho họ xem trong khay có bao nhiêu con nhện, bao nhiêu con bọ xít mù, rồi nói rằng phun lúc này thì mấy con đó chết trước, rầy có khi bùng lại mạnh hơn. Người ta thấy tận mắt thì nghe dễ hơn.

Còn khi phải dùng thuốc, tôi nhắc lại nguyên tắc bốn đúng mà gần như ai trong nghề cũng thuộc: đúng thuốc, đúng lúc, đúng liều lượng và nồng độ, đúng cách. Kèm theo đó là thời gian cách ly trước thu hoạch ghi trên nhãn. Với rau ăn lá, chuyện cách ly là chuyện sống còn, vì từ ruộng tới chợ có khi chỉ một đêm.

Buổi chiều ở bàn

Về văn phòng hoặc về phòng trọ, việc tiếp theo là nhập số liệu. Mật độ từng loại sâu, tỷ lệ bệnh, giai đoạn sinh trưởng của cây, ảnh chụp, vị trí. Ở công ty có vùng nguyên liệu thì còn đối chiếu nhật ký phun thuốc của nông hộ, xem có ai dùng thuốc không nằm trong danh mục được phép hoặc thu hoạch sớm hơn thời gian cách ly không.

Phần bàn giấy này chiếm nhiều thời gian hơn người mới tưởng. Theo tôi, nó cũng quan trọng không kém phần ngoài ruộng. Dữ liệu ghi cẩn thận qua vài vụ cho bạn thứ mà không giáo trình nào có: biết vùng mình phụ trách hay bị gì, vào thời điểm nào, sau kiểu thời tiết nào. Người làm lâu năm dự đoán đúng không phải vì họ giỏi đoán, mà vì họ nhớ.

Cuối ngày thường là trả lời tin nhắn. Bà con gửi ảnh qua Zalo hỏi lá bị đốm, trái bị nứt. Tôi trả lời cái nào nhìn ảnh là rõ, cái nào không rõ thì hẹn qua tận nơi. Chẩn đoán qua ảnh là con dao hai lưỡi, tiện nhưng sai nhiều.

Ai tuyển kỹ sư bảo vệ thực vật, và họ thật sự cần gì

Chỗ làm phổ biến là các công ty thuốc bảo vệ thực vật và phân bón (vị trí kỹ thuật thị trường hoặc phát triển sản phẩm), doanh nghiệp có vùng nguyên liệu xuất khẩu, trang trại lớn, đơn vị khảo nghiệm, và cơ quan chuyên môn về trồng trọt, bảo vệ thực vật ở địa phương. Tên gọi tiếng Anh hay gặp là plant protection specialist hoặc crop protection officer.

Thứ họ cần, theo những gì tôi thấy, ít khi là điểm tốt nghiệp. Họ cần người chịu đi, nhận biết được các đối tượng sâu bệnh chính trên cây trồng của vùng, đọc hiểu nhãn thuốc, ghi chép trung thực và nói chuyện được với nông dân. Có bằng lái xe máy, chịu được nắng mưa, không ngại ở xa. Nghe có vẻ không cao siêu, nhưng tìm được người làm đều tay mấy thứ đó qua nhiều vụ không dễ.

Nếu bạn thích cảm giác làm thám tử, nhìn dấu vết rồi đoán thủ phạm, thì đây là nghề dễ thích. Nếu bạn muốn ngồi một chỗ và có câu trả lời ngay, nó sẽ làm bạn mệt.

Âu Thị Thanh Nhàn